COP van een warmtepomp: wat betekent het en waarom is het belangrijk?

COP: de efficiëntiescore van uw warmtepomp

Als u zich oriënteert op een warmtepomp, komt u al snel de afkorting COP tegen. Het is misschien wel het belangrijkste getal om warmtepompen te vergelijken. Maar wat betekent het precies? In dit artikel leggen we het helder en eenvoudig uit.

Wat is COP?

COP staat voor Coefficient of Performance — ofwel de prestatiefactor. Het geeft de verhouding aan tussen de warmte die een warmtepomp produceert en de elektriciteit die hij daarvoor verbruikt.

Een simpel voorbeeld:

• Een warmtepomp met COP 4 produceert 4 kWh warmte voor elke 1 kWh elektriciteit die hij verbruikt
• 3 kWh is gratis warmte uit de buitenlucht, bodem of grondwater
• U betaalt dus effectief slechts voor 25% van de warmte

Vergelijk dit met een traditionele cv-ketel: die heeft een COP van maximaal 0,9 tot 0,98. Van elke kWh gas maakt hij 0,9 tot 0,98 kWh warmte. Een warmtepomp is dus 3 tot 5 keer efficiënter.

Wat is een goede COP?

De COP verschilt per type warmtepomp en buitentemperatuur:

• Lucht-waterwarmtepomp: COP 3,0 tot 4,5 (bij 7°C buitentemperatuur)
• Bodemwarmtepomp: COP 4,0 tot 5,5 (stabiele bodemtemperatuur van 10-12°C)
• Lucht-luchtwarmtepomp: COP 2,5 tot 4,0
• Hybride warmtepomp: COP 3,0 tot 4,0 (warmtepomp-deel)

Vuistregel: een COP van 4,0 of hoger is goed. Onder de 3,0 wordt het financieel minder interessant ten opzichte van een gasketel, afhankelijk van gas- en elektriciteitsprijzen.

COP vs. SCOP: wat is het verschil?

De COP wordt gemeten bij een vaste buitentemperatuur (meestal 7°C voor lucht-waterpompen). Maar in Nederland varieert de buitentemperatuur van -10°C in de winter tot 30°C in de zomer. Daarom is er de SCOP:

• COP: prestatie op één vast meetpunt (snapshot)
• SCOP (Seasonal COP): gemiddelde prestatie over een heel stookseizoen, rekening houdend met wisselende temperaturen

De SCOP is realistischer en geeft een beter beeld van wat u in de praktijk kunt verwachten. Een warmtepomp met COP 4,5 bij 7°C kan een SCOP van 3,5 tot 4,0 hebben over het hele jaar.

Let op: de SCOP die fabrikanten opgeven is berekend voor klimaatzone Straatsburg (gemiddeld Europees klimaat). Nederland heeft mildere winters, waardoor de werkelijke SCOP vaak iets hoger uitvalt.

Hoe beïnvloedt de COP uw energierekening?

Laten we concreet rekenen. Een gemiddeld Nederlands huishouden verbruikt circa 12.000 kWh warmte per jaar voor verwarming en warm water.

Scenario 1: Cv-ketel (COP 0,95)

• Gasverbruik: 12.000 / 0,95 = 12.632 kWh gas ≈ 1.263 m³
• Kosten bij € 1,50/m³: € 1.895 per jaar

Scenario 2: Warmtepomp COP 3,5

• Elektriciteitsverbruik: 12.000 / 3,5 = 3.429 kWh elektriciteit
• Kosten bij € 0,40/kWh: € 1.371 per jaar
• Besparing: circa € 524 per jaar

Scenario 3: Warmtepomp COP 4,5

• Elektriciteitsverbruik: 12.000 / 4,5 = 2.667 kWh elektriciteit
• Kosten bij € 0,40/kWh: € 1.067 per jaar
• Besparing: circa € 828 per jaar

Het verschil tussen COP 3,5 en COP 4,5 is ongeveer € 300 per jaar. Over 15 jaar (de levensduur van een warmtepomp) is dat € 4.500. Investeer dus liever wat meer in een efficiëntere warmtepomp.

Wat beïnvloedt de COP in de praktijk?

De werkelijke COP hangt af van meerdere factoren:

• Buitentemperatuur: hoe kouder het buiten is, hoe lager de COP. Bij -10°C daalt de COP van een lucht-waterpump naar 2,0 tot 2,5
• Watertemperatuur: vloerverwarming (35°C) levert een hogere COP op dan radiatoren (55°C)
• Isolatie van de woning: een goed geïsoleerde woning heeft lagere watertemperaturen nodig
• Dimensionering: een te grote of te kleine warmtepomp presteert minder efficiënt
• Installatiekwaliteit: correcte instellingen en hydraulisch balancering zijn cruciaal

Vuistregel temperatuur

• Watertemperatuur 35°C (vloerverwarming): COP 4,0 tot 5,0
• Watertemperatuur 45°C (lage temperatuur radiatoren): COP 3,0 tot 4,0
• Watertemperatuur 55°C (standaard radiatoren): COP 2,5 tot 3,5

COP en de ISDE-subsidie

Om in aanmerking te komen voor de ISDE-subsidie in Nederland moet uw warmtepomp aan minimale efficiëntie-eisen voldoen. Voor 2026 geldt:

• Lucht-waterwarmtepomp: minimaal SCOP ≥ 3,8
• Bodemwarmtepomp: minimaal SCOP ≥ 4,5

Controleer altijd of uw gekozen model op de ISDE-apparatenlijst staat van RVO.nl.

Conclusie

De COP is de sleutel tot het begrijpen van warmtepompefficiëntie. Hoe hoger de COP, hoe minder elektriciteit u verbruikt en hoe meer u bespaart. Kies een warmtepomp met een SCOP van minimaal 3,8 en combineer het met goede isolatie en vloerverwarming voor het beste resultaat.